Bheemeshwara to Dabbe falls Trek on 28/29-06-2008

Mungaaru Maleye yenu ninna hanigala leele....this is the first line of a famous kannada film "Mungaru Male", meaning "Oh! monsoon rain what a beautiful play of your drops!(aprox. transliteration)" etc., As everyone enjoys listening to this melodious song, we experienced the song literally during our 2 days trek to sharavathi valley on 28/29th June weekend.

As i had announced earlier about the week end trek, finally 15 of them confirmed. I had a very tense moment till last moment as few of them gave a sleepless nights till the end. First they said they are confirmed and later backed out. I had terrible time to sell those and i canceled some of them and i lost few hundred rupees in that process!.

Finally we 6 of us got in to Bangalore --> Kumta bus at 11:15pm at Mejestic. 8 of tartiaus friends decided to travel in their car and 2 of guru friends traveled from mysore directly.

I had reserved tickets in Rajahamsa service of KSRTC. So the journey was comfortable and we slept peacefully. We reached Sagar by 6:45 AM and our trek leader Narayana had arranged a room in a hotel for us to get freshen up, so we all barged in to room and got ready within no time. But our fellow trekkers who were coming in different mode of travel were yet to reach. Finally they landed and they too got freshened up. Quickly we all barged in to a hotel nearby and tried every dish which was available there!!!.

Narayana had arranged a vehicle to take us to trek point. we all got stuffed in to the vehicle and left for the trek point. By 11:30 am we e the trek point, quickly got the grocery distributed. I asked everyone to circle up for the introductory session. Everyone briefed about themselves and i gave few instruction and briefed about some rules to be fallowed in the trek. We started the trek towards Bheemeshwara.

After some distance of trek we were confronted by a over flowing stream. Then we had to take deviation to trek a along with the stream to find the SANKA(bridge). All of us crossed the sanka in break dance style! and for some narayana helped them. Rain god was laughing all the way...It just started pouring....Finally we reached the bheemshwara temple's priest cottage. Immediately our cook Dharmanna started preparing the lunch. We then decided to go to falls next to the temple.

To see Bheemshwara in rainy season is a treat for the eyes. It is a heaven on earth. It is an hillock. There is a 14th century temple constructed in stone slabs. There are caves, which locals say they lead to KAASHI (Benaras)!!. According to mythological story, Bheema of Mahabaratha had visited this place when he was on way to get the "sougandhika pushpa" for Draupadi. He worshiped lord Shiva here and continued his onward journey. There is a beautiful water fall next to the temple. It is a 3 cascading water fall. There are orchid flowers along with the fall and they are of purple color, makes it so beauty to watch. Even though it is damn slippery, it is safe place to play in the falls. We all had a great time.
After the play in falls, visited the temple and prayed. Later came back to the priest cottage , by then hot lunch was ready :-p. As we had played in water falls, we were all hungry and hogged like anything....!. It was tasty sambar with full of all kinds of vegitables. Rested for couple of minutes after lunch and packed off from Bheemeshwara towards a tribal's house where we were supposed to camp for the night.
As soon as we started the next leg of trek, rain started pouring like anything. We experienced what a western ghat rain will be..!. But as or trek track was covered with canopy of huge tree, we were not troubled by the pouring.

For More Photos of this trek, Please click on the link
http://picasaweb.google.com/subbukl/55_bheemeshwar_dabbeFalls_hosagadde_30June08#

Monsoon Trek to Sharavathi Valley on 28-29th June 2008

We have a 2 day trek program on 28-06-2008 to 29-06-2008 Weekend in sharavathy Valley.

Route:- Bheemeswara--->dabbe---->Hosagadde.
Level of Trek:- Moderate
Departure:- 27-06-2008 friday night.
Transport:- KSRTC Rajahamsa Bus to Sagar in shimoga dist.

Itinerary:-
Date:- 27-06-2008
* Deaprture from Bangalore by around 9:30 PM.

Date:- 28-06-2008

* Reach Sagar in Shimoga District by 6:00 AM.
* Freshen Up, Have Break fast and Catch a local bus to the trek point by 8:00 AM
* Reach Trek point by 10:30 AM and Start the trek
* Start the trek towards Bheeneswara peak.
* Reach bheeswara and play in the water falls and have lunch at bheemeswara.
* Start the Trek towards dabbe and camp in a tribals house by 6:00 PM.
* Have a Camp fire and enjoy the evening. Also interact with Tribals.
* Have dinner and retire for the day

Date:- 29-06-2008

* Wake up by 6:00 AM and get freshen up quickly.
* Have Break fast and start the trek by 7:30AM to Dabbe.
* Reach dabbe and go down to dabbe and Enjoy in the Water falls
* Have luch and Trek to Hosagadde.
* Catch a local bus to Sagar.
* Reach Sagar and have dinner.
* Start the journey back to Bangalore by around 10:00 PM

Please click on the below link to have a glimpse of small part of the route
http://picasaweb.google.com/subsgnss/BhimeshwaraAndJogTripManjuBogarajCamera

Anybody interested to joining us, please confirm as soon as possible as we need to reserve the bus ticket.
Please MAIL me to prapancha@gmail.com if u need any more information .

Our Previous [ 14-15th June] Basavana baayi-->Goodana Gundi falls Trek Snaps
http://picasaweb.google.com/sukhoi29/BasavanaBaayiGoodanaGundiWaterFallsKaattinakaaru?authkey=R43IkfJbx8Q
&
http://picasaweb.google.com/vbalaji.ir/SharavathiTrek

Protest to protect lakes in Bangalore on 22nd June 2008

Dear All,

Living in Bangalore is become real hell with so many problems. All of us agree that Bangalore biggest problem is traffic among many problems we face today.Because of this traffic problem there are so many problems like pollution, health and other problems affecting our daily life.

Pollution is increasing day after day to a alarming stage. Even though traffic is main cause of this , other cause includes shrinking lung spaces, disappearing water bodies like etc.,

Recently Karnataka Govt. with good intention set up a "Lake Devlopment Authority" to save and rejuvenate Lakes in around Bangalore. But this agency has been turned in to Real estate agency by corrupt Babus. They are privatizing the lakes for comercial purpose. Already Nagavara lake has been converted in to amusement park! next in line is Agara lake in outer ring road next to HSR layout.

Environment Support Group (ESG),an NGO, has been fighting against this , has filed writ petition in High court. Already LDA had a small slaps on it face from high court. But we also need to intensify the agitation to put more pressure on govt withdraw privatization.

In this regard ESG has organized a symbolic protest near AGARA lake by forming a "Human Chain" around Agara Lake.
Details of the rally:-

Date:- 22-06-2008 Sunday

Time:-11:00 AM

Place:- Agara Lake Bed. Near HSR Layout BDA complex, Outer Ring Road

Please come and join to protect n preserve it for posterity n stop privatization of lakes in Bangalore.

For any more info, please mail me. prapancha@gmail.com

Hi All ,
Thank u all who made it to the Protest against Lake privatization on sunday. It was great success. 100's of people gathered to register their protest. Retd High court Justice Sadashiva was also present. It was emotionally charged moment for all of us. Speech by ESG's Leo saldhana was very apt.

Thank u all again.
Sampath

Please click on the following link to read the news item in TIMES OF INDIA:

http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JQkcvMjAwOC8wNi8yMyNBcjAwMjAx&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom

2 days weekend Trek to Basavana Baayi--> Goodana Gundi Water Falls on 14-15th June 2008,

After lots of addition, subtraction out of group, finally 8 trekkers of the group was ready to take off for a monsoon trek.

Trek Route:- Haduvalli---->Basavana Bayi-->Goodana Gundi falls

As usual all of us met at KSRTC bus stand with some thriller moments in the end ...one of the trekker Manoj's availability was mystery till the end. Finally he turnrd up in the last hour and all of us got in to bus and went in to coma :).

Bus reached sagara on time. All of got out of bus & got freshened up quiclkly. Had solid breakfast at bus stand resturent and got in to local bus to reach Trek starting point.

It was raining now and then and weather was too chill. When we reached Kogar, got a bad news that local bus in which we were traveling developpped some snag..:-(. We called a taxi immediately and reached trek starting point.

Had a quick look at Jain temple in Haduvalli, took some snaps and moved out.As it was already a lunch time, cook prepared the lunch and had solid lunch, menu was sambar and rice!!. Sambar was so tasty and weather too made us to hog, within no time vessel full of rice had vanished!.

We packed up and continued the trek towards Basavana bayi peak. Weather was so pleasant, and it was raining now and then. As all of were fresh after nice lunch we trekked up the hill at one streach without any pit-stops. On the way every one got taste of leech bites!! ,With sugras screaming for help when she spots a leech on her legs :)

After an hour and half trek we reahed Basavana bayi peak!. There is a temple here,after old structure destroyed by a tree fall, localites are building a new temple there. Behind temple there is massive water falls. Went to the falls and a quick look at the temple and started the trek as it was getting dark by then.

After about an half an hour trek we got out of thick vegitation and there was a open space with small trees. The scene of this place was awesome! it was looking like golf cource!. It was raining now and then..we were really enjoying the rain. Afterhalf an hour from here we reached Nakkalu village and we camped at takappa's house. Heand his wife were very courteous.

Within couple of minutes our cook prepared a nice tea! it was so refreshing to drink in that weather. Soon evrybody changed thier wet clothes and were fresh. As it was raining , we could not have a camp fire!. But we all sat around candle, and our guide invited everyone to play some fun games like lifting 10 Match sticks with one!!, making different shapes with minimal moves etc.,. by then dear cook, umapathi called us for dinner . Menu was poori-sagu, rice , rasam :)!. Everyone of us had a feast!. After nice dinner all of retired for the day as we were tired.

All of had decided to wake up early and start the trek, but we could only start by 6:00. by then umapathi had prepared a tea! We thanked land lord and started the trek towards padubeedu. After an hour and half trek we reached padubeedu. We went starit to a tribals house in which there was a Jaggary crusher. After freshen up in the stream we all had sugar cane juice and liquid jaggary. Liquid jaggary beats any sweets available in our cities. by then umapathi had prepared shavige(vermacilin) bath, had break past and started the trek towards Goodanana gundi water falls.

We could not take the regular route to goodana gundi water falls as the stream was full and furious! so we barged in to a thick thorn filled jungle to reach the falls. Trek was really amazing. It was really true rain forest, every where streams!!. it was amazing amazon strech!. after an hour trek we could reach the falls. Goodana gundi was furious to the core! It was fulllllllllllll!!. even though i had visited this falls many times, i had never had a opertunity to see this beauty.

We could only watch falls from a distance! the whole area was noicy with the falls sound..we had to shout to talk to each other!. It was wearth trekking through that thorney bushes and getting solid leach bite.

after spending about half an hour at the falls, we started the trek back. We reached very fast to the padu beedu. By then Umapathi had prepared a nice lunch!. Menu was rice-sambar, papad, payasam ...! etc., It was again a feast. Ater the lunch we started the trek back to kattinakaru. after 2 hours of trek we reached kattinakaru and had de-briefing session. It was an interesting session as the trekkers gave few great tips to improve the trek program.

Took a group photo and got in to a local bus to rach sagar. Reached sagar and had dinner. around 10:30 pm started the journey back to Bagalore, reached Bangalore by 5:00am.

It was amazing mansoon trek in total.

2 day trek program on June 14-15th Weekend

We have organized a 2 day trek program on June 14-15th Weekend in sharavathy Valley.
Route:- Basavana Baayi ---------->Goodana Gundi Water Falls ------>Kaattina Kaaru.

Level of Trek:- Moderate

Departure:- 13th June friday night.

Transport:- KSRTC Rajahamsa Bus to Sagar in shimoga dist.

Itinerary:-
Date:- 13-06-2008
* Deaprture from Bangalore by around 9:30 PM.

Date:- 14-06-2008
* Reach Sagar in Shimoga District by 6:00 AM.
* Freshen Up, Have Break fast and Catch a local bus to the trek point by 8:00 AM
* Reach Trek point by 10:30 AM and Start the trek
* Trek to Basavana baayi peak by 2:00 pm.
* Have lunch and start the trek again to Padubeedu.
* Reach Padubbedu and camp in tribal's house.
* Reach Padubeedu by 7:00 PM and have a Activity evening around Camp fire. Also interact with Padubeedu Tribals.
* Have dinner and retire for the day

Date:- 15-06-2008
* Wake up by 5:00 AM and go for a animal spotting
* Have Break fast and start the trek by 7:30AM to Goodana Gundi water falls.
* Enjoy in the Water falls
* Have luch and Trek to Kattinakaru.
* Catch a local bus to Sagar.
* Reach Sagar and have dinner.
* Start the journey back to Bangalore by around 10:00 PM

Please click on the below link to have a glimpse of small part of the route
http://picasaweb.google.com/shashiraj8/SharavathyValley

http://srikslib.blogspot.com/2007/02/meghane-trek-log-iv.html

Anybody interested to joining us, please confirm as soon as possible as we need to reserve the bus ticket.
Please MAIL me to prapancha@gmail.com if u need any more information .

Our Previous [ May 31st and June 1st] Trek Snaps
1. http://www.flickr.com/photos/26961155@N07/
2. http://picasaweb.google.com/akbaree/GoodanaGundiTrek
3. http://picasaweb.google.com/prapancha/BellliGundiGoodananaGundi3152008

Goodanana Gundi--->Belli Gundi Waterfalls Trek on 31 May 2008

As i had announced trek earlier, we had a great trek on May 31-1st weekend 2 day trek.

I must admit the trek was amazing and after long time i had an opportunity to trek with such a great team. Every one was so special, specially we were fortunate to have a great trekker like Mr.Jagadeesh Damania in the group.

We started off the trek from Kanchina gadde near Kattinakaru and trekked along with the Goodanagundi hole(stream). Initially the stream was dry and as we progressed with the stream, stream got lively and and it was a small river after while. We stopped and cooked the lunch on bank of river and every one enjoyed the Anna-saaru (Rice and sambaar).

We must thank Umapathi for preparing such a delicious lunch in just couple of minutes. After the lunch we got out of stream and trekked towards Padubeedu. After an hour trek we reached chota nayaka, a tribal's house for the night halt.

Our cook umapathi wasted no time and prepared tea. After we had tea we planned to visited a sugar cane crusher to have a look at the jaggery making process and also to have mouth watering sugar cane juice!!!. The hosts were so nice and treated us with hell lot of juice and finally the delicious neer bella (Water jaggery) .

We came back and Our trek leader narayan arraigned the camp fire in the court yard of tribal's house. quickly everyone surrounded the camp fire. We had many activities around camp fire and we had great fun. Food ready, heard umapathi calling us...But no one was ready for that as we had juice, jaggery etc in crusher place. But we had to relent and had nice pulav , payasa etc for the dinner.

As every one tired, quickly after the lunch we retired for the day. At 4:30, tribal's house cock alerted us with its shout. We all woke up so the trek leader narayan too. We all went on animal hunting to near by hillock. We could spot Bison and vipers etc., After an hour and half trek we also could watch belligundi water falls. Trekked back to base camp. Every one finished their morning duties, had breakfast and tea.

We started off the main trek of the day to the goodana gundi water fall. Everyone had solid leach bite by the time we reached waterfalls. Had a great time in bath and some of them had a nice swim session in the pond just below the falls too. By then Umapathi had prepared a nice lunch, with rice and sambar. Every one enjoyed the food and trekked back to base camp and got ready to say good bye to trek. We thanked chota nayaks family and started the journey back.

In total it was a lots of activity filled, memorable trek. Each one of the trekkers were so special, we enjoyed to the core.
Please have a look at the snaps of the trek.

1. http://www.flickr.com/photos/26961155@N07/
2. http://picasaweb.google.com/akbaree/GoodanaGundiTrek
3. http://picasaweb.google.com/prapancha/BellliGundiGoodananaGundi3152008
4. http://picasaweb.google.com/peruperumal/GoodanaGundiTrekking

ಸ್ವಾಮನ ದುಡಿಮೆ

ಸ್ವಾಮನ ದುಡಿಮ

ಯುಗಾದಿ ಕಳೆದು ತಿ೦ಗಳೇ ಕಳೆದಿದ್ದರೂ ಮೊನ್ನೇ ತನಕ ಮೋಡ ಬಿಳುಚಿಕೊ೦ಡೇ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಮೊನ್ನೆಯಿ೦ದ ಮೋಡ ಕವಿತುಕೊ೦ಡು ನಿನ್ನೆ ಅದವಾಗಿ ಮಳೆ ಒಡೆದಿತ್ತು. ಮಳೆಬಿದ್ದಿದ್ದರಿ೦ದ ಕರಿಯಣ್ಣನಿಗೆ ಶಾನೆ ಬೋ ಸ೦ತೋಷವಾಗಿತ್ತು. ರಾತ್ರಿಯೆಲ್ಲಾ ಯಾವ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಎಳ್ಳು/ಜೋಳ ಹಾಕುವುದು, ಯಾವ ಹೊಲಕ್ಕೆ ದನಗಳಿಗೆ ಮೇವಿನ ಜೋಳ ಹಾಕುವುದು ಅ೦ತ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿ೦ದ ನಿದ್ರೇನೆ ಅತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಇನ್ನೇನು ನಿದ್ರೆ ಅತ್ತಿತು ಅನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ 'ಕ್ಕೊ..ಕ್ಕೊ..ಕ್ಕೋ' ಅ೦ತ ಮೊದಲ ಕೋಳಿ ಕೂಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. "ಲೋ ಮಗ ಎದ್ದೇಳಪ್ಪ ಕೋಳಿ ಕೂಗ್ತು, ದೊಡ್ಡೊಲ್ಕೆ ಆರ್ಕಟ್ಬೇಕು, ನೀನು ಸ್ಕೂಲ್ಗೋಗತ೦ಕ ಆದಷ್ಟು ಉತ್ಪುಟ್ಟು ಹೋಗ್ವ೦ತೆ" ಎ೦ದು ಕರಿಯಣ್ಣ ಪಡಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಮಗ ಸ್ವಾಮಸೇಖರನನ್ನ ಎದ್ದೇಳುವ೦ತೆ ಅಜ್ನಾಪಿಸಿ ನೇಗಿಲು ನೊಗ ಹುಡುಕಲು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಹೋದ. ಆದರೆ ಬೆಳಗಿನ ಸವಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ವಾಮನಿಗೆ ಅಪ್ಪನ ದ್ವನಿ ಕೇಳಿದರೂ ಏಳಲು ಮನಸ್ಸಾಗದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಲಗಿದ್ದ. ನೇಗಿಲು ನೊಗ ತೆಗೆದಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಬ೦ದ ಕರಿಯಣ್ಣ ಸ್ವಾಮ ಇನ್ನು ಮಲಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪುನ: ಕೂಗಿದ "ಏಳ್ಲಾ ಮಗ ಹೊತ್ತಾಯ್ತು".

ವಿದಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಾಮ ಎದ್ದು ಒ೦ದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬ೦ದು ನೇಗಿಲು ನೊಗ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಹೋದ. ಅತ್ತ ಅಪ್ಪ-ಮಗ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಆರು ಕಟ್ಟಲು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಕರಿಯಣ್ಣನ ಹೆ೦ಡತಿ ಕಾಳವ್ವ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನ ಗುಡಿಸಿ ಕಸವನ್ನ ತಿಪ್ಪೆಗೆ ಹಾಕಿ ಬ೦ದು ರೊಟ್ಟಿ ತಟ್ಟಲು ಅಡಿಗೆ ಕೋಣೆಗೆ ಹೋದಳು. ಸ್ವಾಮ ೯ ಗ೦ಟೆ ತನಕ ಅಪ್ಪನ ಜೊತೆ ಹೊಲ ಉಳುತ್ತಿದ್ದ. ಶಾಲೆಗೆ ಲೇಟಾಗಿತ್ತಿತ್ತು, ಇವತ್ತು ೯ ಗ೦ಟೆಯಾದರೂ ರೊಟ್ಟಿ ತರದ ಅವ್ವನಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಬೈದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಬುತ್ತಿಯನ್ನೋತ್ತಿದ್ದ ಅವ್ವನ ತಲೆ ಕ೦ಡಿತು ಸ್ವಾಮ ಕೂಡಲೇ ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಹೇಳಿದ " ಅಪ್ಪೊವ್ ಸ್ಕೂಲ್ಗೇ ಲೇಟಾತು, ನಾನ್ ಹೊರಡ್ತೀನಿ". ಕರಿಯಣ್ಣ ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿ೦ದ "ಹ್ಮೂ೦ ಸರಿ ಆತು ಹೋಗು, ಸಾಯ೦ಕಾಲ್ಕೆ ನ್ಯಾರ್ವಾಗಿ ಹೊಲ್ತಕ್ ಬಾ, ಮನಿಕಡೀಕ್ ಓಡ್ಬುಟ್ಟೀಯ " ಎ೦ದ. ಕೂಡಲೇ ಸ್ವಾಮ ನೇಗಿಲನ್ನ ಬಿಚ್ಚಿ ದನಗಳನ್ನ ಬದಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಕೆರೆಗೆ ಇಳಿದು ಕೈ ಕಾಲು ಮುಖ ತೊಳೆದು ಬ೦ದ. ಲೇಟಾಗಿದ್ದರಿ೦ದ ಒ೦ದೇ ಸಮನೇ ಅಪ್ಪನಿಗೂ ಕಾಯದೆ ರೊಟ್ಟಿಯನ್ನ ಗಬಗಬನೇ ತಿ೦ದು "ಅವ್ವ ಹೊತಾಯ್ತು ನಾ೦ಬರ್ತೀನ್ಮ೦ತೆ" ಅ೦ತ ಹೇಳಿ ಅವ್ವ ತ೦ದಿದ್ದ ತನ್ನ ಸ್ಕೂಲ್ ಬ್ಯಾಗನ್ನ ಹೆಗಲಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊ೦ಡು ೨ ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಕಡೆ ಓಡತೊಡಗಿದ.

ಶಾಲೆಯನ್ನ ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ೧೦ ಗ೦ಟೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಬೆಳಗಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ೦ದು ಶಾಲೆಯ ಮು೦ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿ೦ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನ ಅರ್ದ ಹಾಡಿ ಮುಗಿಸಿದ್ದರು. ಇದಾವುದರ ಪರಿವೆಯೇ ಇಲ್ಲದ ಸ್ವಾಮ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಸಾಲಿನ ಹಿ೦ದೆ ಸೇರಿಕೊ೦ಡು ಇವನೂ ಕೂಡ "ಪ೦ಜಾಬ ಸಿ೦ದು ಗುಜರಾತಮರಾಠ.." ಎ೦ದು ಏದುತ್ತಿದ್ದ ಹುಸಿರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡತೊಡಗಿದ. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದ್ದ ಹೆಡ್ ಮೇಸ್ತ್ಟ್ರಾದ ಶ೦ಕರಪ್ಪನವರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ "ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಲೇಟಾಗ್ಬ೦ದೋರೆಲ್ಲಾ ಇಲ್ಲೇ ಇರಿ ಉಳಿದೋರು ಕ್ಲಾಸ್ ರೂ೦ ಗೆ ಹೋಗಿ" ಎ೦ದು ಅಪ್ಪಣೆಯಿಟ್ಟರು. ಇದನ್ನ ಕೇಳಿದ ಸ್ವಾಮ 'ಬ೦ತಲ್ಲಪ್ಪಾ ಗ್ರಾಚಾರ' ಅ೦ತ, ಅವರು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ರೂಲ್ದೊಣ್ಣೆ ಏಟನ್ನ ನೆನೆಪಿಸಿಕೊ೦ಡು ಕ೦ಪಿಸತೊಡಗಿದ್ದ. ಸ್ವಾಮನ೦ತೆಯೇ ಒ೦ದು ೧೦-೧೫ ಹುಡುಗರು ಲೇಟಾಗೇ ಬ೦ದಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಉಳಿದವರೆಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಯ ಒಳಕ್ಕೋದರು. ಮುಖ್ಯೋಪಾದ್ಯಾಯರು ಲೇಟಾಗಿ ಬ೦ದಿದ್ದ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನೇ ವಿಚಾರಿಸಿ ಇಡಿದಿದ್ದ ಬೆತ್ತದಿ೦ದ ಎರಡೂ ಅಸ್ತಗಳ ಮೇಲೆ ಏಟು ಕೊಟ್ಟು ಇನ್ನು ಮು೦ದೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡದ೦ತೆ ಹೇಳಿ ಕ್ಲಾಸಿಗೆ ಕಳಿಸತೊಡಗಿದರು. ಸ್ವಾಮನ ಸರದಿ ಬ೦ದಾಗ " ಯಾಕ್ಲ ಸ್ವಾಮ ಪ್ರೇಯ್ಯರ್ರಿಗೆ ಲೇಟು?" ಅ೦ತ ಕೇಳಿದರು ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಮ "ಸಾ ನಮ್ಮಪ್ಪ ವಸಿ ಹೊಲ ಉತ್ಪುಟ್ಟು ಹೋಗು ಅ೦ದ ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಲೇಟಾತು ಸಾ" ಅ೦ದ. ಈ ರೀತಿಯ ಉತ್ತರಗಳನ್ನ ಮೊದಲೇ ನೀರಿಕ್ಷಿಸಿದ್ದ ಮೇಷ್ಟ್ರು "ಲೋ ಗೊತ್ತೈತೆ ಬಾರ್ಲ, ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇಗ ಮುಗಿಸಿ ಪ್ರೇಯೆರ್ಗೆ ಬರಕ್ಕೇನ್ ರ್ವಾಗ, ಇಡಿ ಇಡಿ ಕೈ" ಅ೦ತ ಎರಡು ಗೂಸ ಕೊಟ್ಟು ಕ್ಲಾಸಿಗೆ ಹೋಗುವ೦ತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಇವೆಲ್ಲ ಮಾಮೂಲಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಾಮ ಸುಮ್ಮನೆ ಕ್ಲಾಸಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸಹಪಾಠಿ ತಮ್ಮಯ್ಯನ ಮಗ್ಗುಲಲ್ಲಿ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊ೦ಡ.

ಸ್ವಾಮ ಈ ಬಾರಿ ೫ನೇ ತರಗತಿಯಿ೦ದ ಪಾಸಾಗಿ ೬ನೇ ತರಗತಿಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಸ್ವಾಮನಿಗೆ ಒಳ್ಳೆ ಪೀಕಲಾಟ. ಅಪ್ಪ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಏಳಿಸುವುದರಿ೦ದಲೋ ಏನೋ ಕ್ಲಾಸಿನಲ್ಲಿ ತೂಕಡಿಸುವುದು ಇದರಿ೦ದ ಗಣಿತದ ಮೇಸ್ಟ್ರು ದ್ಯಾವಪ್ಪನವರಿ೦ದ " ಯಾಕ್ಲಾ ಸ್ವಾಮ ಬೆಳ್ಳ೦ಬೆಳಿಗ್ಗೇನೆ ಒಳ್ಳೆ ಕಿರ್ಬ ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟ೦ಗೆ ಬುಡ್ತಾಇದೀಯಾ?" ಅ೦ತ ದಿನಾ ಬೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಬೆಳಿಗ್ಗೇ ಬೇಗ ಎದ್ದು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದರಿ೦ದ ಆಯಾಸವಾಗಿ ಸೋಮನಿಗೆ ನಿದ್ರೆಯ ಸೊ೦ಪು ಹತ್ತುತ್ತಿತ್ತು. ದ್ಯಾವಪ್ಪ ಮೇಸ್ಟ್ರು ಬೀಜಗಣಿತ ಮತ್ತು ಅ೦ಕಗಣಿತ ಪಾಠ ಮಾಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದರೆ೦ದರೆ ಮುಗಿದು ಹೊಯಿತು! ಅದೆಲ್ಲಿ೦ದ ಬರುತ್ತಿತ್ತೋ ನಿದ್ದೆ ಸ್ವಾಮನಿಗೆ ತೂಕಡಿಸಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕೂತಿದ್ದ ತಮ್ಮಯ್ಯನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ. ತಮ್ಮಯ್ಯ ಎರಡು-ಮೂರು ಬಾರಿ ನೋಡಿ "ಲೌ ಸ್ವಾಮ ಸರಿಗ್ ಕೂತ್ಕಳ್ಳ, ಮೆಸ್ಟ್ರು ನೋಡಿದ್ರೆ ಬುಡ್ತಾರ್ ನೋಡು" ಅ೦ತ ಗದರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತಮ್ಮಯ್ಯನದೂ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ತನ್ನ ಕಣ್ಣನ್ನ ಪ್ರಾಯಾಸವಾಗಿ ತೆರೆದಿಟ್ಟುಕೊ೦ಡು ಎಲ್ಲಿ ತನಗೂ ಬೈತಾರೋ ಅ೦ತ ಮೇಸ್ಟ್ರನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ಬರೀ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನೇ ವಿನಹ ಅವರು ಹೇಳಿದ ಯಾವ ಲೆಕ್ಕ ಸೂತ್ರಗಳೂ ಬುರುಡೆಯೊಳಗೆ ಇಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ!.

ಹೇಗೋ ಅದು ಇದು ಪಾಠಗಳ ನ೦ತರ ಮದ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟಕ್ಕೆ ಘ೦ಟೆಯೊಡೆದಾಗ ಸ್ವಾಮನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿರಾಳವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸ್ವಾಮನಿಗೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಲೇಟಾಗಿದ್ದರಿ೦ದ ರೊಟ್ಟಿ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಏನೋ ಕಾಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಗಬಗಬನೇ ತಿ೦ದು ಮುಗಿಸಿ ಓಡಿ ಬ೦ದಿದ್ದ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವನ ಹೊಟ್ಟೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಚುರ್ರ್ ಅ೦ತಿತ್ತು ಆದರೆ ಏನು ಮಾಡುವುದು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವ೦ತಿಲ್ಲ, ಬಹಳ ಲೇಟಾಗುತ್ತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ಕೂಲಿನ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ನೀರನ್ನ ಕುಡಿದು ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಸಹಪಾಠಿಗಳ ಜೊತೆ ಕೊಕ್ಕೋ ಆಡತೊಡಗಿದ. ಮುಕ್ಕಾಲು ತಾಸುಗಳ ನ೦ತರ ಘ೦ಟೆ ಬಾರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಾಮ ಕ್ಲಾಸಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತ. ಆದರೆ ಮೈಯ್ಯಿಗೆ ಆಯಾಸವಾದ್ದರಿ೦ದ ಕಣ್ಣುಗಳು ತೇಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದ್ಯಾವ ಪಾಠ ಮಾಡಿದರೋ ಏನೋ ಸ್ವಾಮನಿಗೆ ಪರಿವೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೇಗೋ ೪:೩೦ಗೆ ಕೊನೆಯ ಘ೦ಟೆ ಬಾರಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಚೀಲವನ್ನ ಹೆಗಲಮೇಲೆ ಹಾಕಿಕೊ೦ಡು ಹೊಲದ ಕಡೆ ಓಟ ಕಿತ್ತ ಯಾಕ೦ದ್ರೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ಕೂಲಿಗೆ ಬರುವಾಗ "ಲೌ ಮಗ ಸ್ಕೂಲ್ ಬುಟ್ ಮ್ಯಾಲೆ ಮನಿಕಡಿಕ್ ಓಡ್ಬುಟ್ಟೀಯಾ, ವಸಿ ವಲ್ತಕ್ ಬಾ" ಅ೦ತ ಕರಿಯಣ್ಣ ಸ್ವಾಮನಿಗೆ ತಾಖೀತು ಮಾಡಿದ್ದನಲ್ಲ.

ಕರಿಯಣ್ಣ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ ಕಾಳವ್ವ ಮಾತ್ರ ಮನೆಯ ಕಡೆ ಹೋಗಿದ್ದಳು. ಸ್ವಾಮ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬ೦ದದ್ದನ್ನ ಗಮನಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ಕಳೆ ಗಿಡ, ದಪ್ಪನಾದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನ ಆರಿಸಿ ಬದಿಗೆ ಆಕುವ೦ತೆ ಸೂಚಿಸಿದ. ಇಬ್ಬರೂ ಸ೦ಜೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಮನೆಯಕಡೆ ಹೊರಟರು. ಮನೆಗೆ ಬ೦ದ ಕೂಡಲೇ ಸ್ವಾಮ ಕಾಲಿಗೆ ಒ೦ದಷ್ಟು ನೀರೆರಚಿಕೊಡು ಸೀದ ಅಡಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಓಡಿ ಹೋದ. ಕಾಳವ್ವ ಅಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿದ್ದಳು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿ೦ದ ಬರಿ ರೊಟ್ಟಿ ತಿ೦ದಿದ್ದ ಸ್ವಾಮನ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ದೊ೦ಬರಾಟ ನಡೆದಿತ್ತು "ಅವ್ವೋವ್ ವಟ್ಟಸೀತದೆ ಸಲ್ಪ ಏನಾದ್ರು ಹೊಟ್ಟೆಗ್ ಕೊಡೇ" ಎ೦ದು ಅ೦ಗಲಾಚಿದ. ಇದನ್ನ ಕೇಳಿದ ಕಾಳವ್ವನಿಗೆ ಸ್ವಾಮನ ಸ್ಥಿತಿ ಅರ್ಥವಾಯಿತು "ಅಲ್ಲೇ ವಸಿ ಒಣ ರೊಟ್ಟಿ ಐಯ್ತೆ ಕಡಿತಾ ಇರ್ಮಗ, ಒ೦ದತ್ನಿಮ್ಸ ಅಡಿಗೆ ಅಯ್ತದೆ" ಅ೦ದಳು. ಸ್ವಾಮ ಒಣ ರೊಟ್ಟೀನಾ ಕಡಿತಾ ಬೆ೦ಕಿ ಕಾಯಿಸಿಕೊ೦ಡು ವಲೆಯ ಮು೦ದೇನೆ ಪವಡಿಸಿದ. ಇದನ್ನ ನೋಡಿದ ಕಾಳವ್ವ "ಲೌ ಮಗ ಅಡ್ಗೆ ಆಗ ಮು೦ಟ ಒ೦ಚೂರು ಪುಸ್ಕ ತೆಗ್ದೂ ವಾದ್ಕಬಾರ್ದೇನ್ಲ" ಅ೦ದಳು. ಮೊದಲೇ ಹಸಿದ ಹುಲಿಯಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಾಮ" ಹೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಇರವ್ವ, ವಟ್ಟಸ್ದ್ ನಾನ್ ಸಾಯ್ತಾಇದ್ದೀನಿ ನಿನ್ದ್ ಬ್ಯಾರೆ" ಅ೦ತ ಅವ್ವನ ಮೇಲೆ ರೇಗಿದ. ಬೇಗ ಅಡುಗೆ ಮುಗಿಸಿ ಅಪ್ಪ ಮಗನಿಗೆ ಕಾಳವ್ವ ಉಣಬಡಿಸಿದಳು.ಸ್ವಾಮ ಒ೦ದು ಮುದ್ದೆಯನ್ನೊಡೆದು ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನ್ನ ಸೇರಿದ್ದರಿ೦ದ ತೃಪ್ತಿಯಿ೦ದ ಊಟ ಮುಗಿಸಿ ಎದ್ದ. ಈ ಬಾರಿ ಕೆರೆ ತು೦ಬಿದ್ದರಿ೦ದ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನ್ನವಿತ್ತು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೇ ಬರಿ ರಾಗಿ ಮುದ್ದೆಯೇ ಗತಿ!.

ಸ್ವಾಮನಿಗೆ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಬಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಕೊ೦ಚ ನಿರಾಳವೆನಿಸಿತು ಹಾಗೇ ಜಗಲಿಯ ಮೇಲೆ ತಣ್ಣನೆಯ ಹವಾ ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತ. ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತಾದರೂ ಜಗಲಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಸ್ವಾಮನನ್ನ ನೋಡಿದ ಕರಿಯಣ್ಣ" ಲೌ ಸ್ವಾಮ ಸಲ್ಪ ಹೊತ್ ಪುಸ್ಕ ತಗ೦ಡ್ ವಾದ್ಕಬಾರ್ದೇನ್ಲ" ಎ೦ದು ಗದರಿದ. ಸ್ವಾಮ ಪಡಸಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ ಒ೦ದು ಚಾಪೆಯನ್ನೆಳೆದು ಚಿಮಣಿ ಬುಡ್ಡಿಯ೦ತೆ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದ ಬಲ್ಬಿನ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತು ಇ೦ದು ಕನ್ನಡ ಮೆಷ್ಟ್ರು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಪದ್ಯ " ಎಲೆಲೆ ಬೆಳಕಿನ ಬಿತ್ತೆ ಇರುಳು ಮೂಗಿನ ನತ್ತೆ...." ಎ೦ದು ತನ್ನದೇ ರಾಗ ಸ೦ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿಕೊ೦ಡು ಕ೦ಠಪಾಠ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದ. ಹಸಿದ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಆಹಾರ ಬಿದ್ದದ್ದರಿ೦ದಲೋ, ಬೆಳಗಿನಿ೦ದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರಿ೦ದ ಆಯಾಸವಾಗಿದ್ದರಿ೦ದಲೋ, ಏನೋ ಸ್ವಾಮನನ್ನ ಒ೦ದರ್ದ ಘ೦ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಾದೇವಿ ಸ೦ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಕೊ೦ಡಳು. ಅಲ್ಲೇ ತಲೆದಿ೦ಬಿನ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನ ಇಟ್ಟು ರಗ್ಗು ಕವುಚಿಕೊ೦ಡು ಮಲಗಿಬಿಟ್ಟ.

ಇದು ಬಹುತೇಕ ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ರೈತ ಹಾಗೂ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮಕ್ಕಳ ದಿನಚರಿ. ತುತ್ತು ಗಳಿಸುವ ಬರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ. ಸರಿಯಾದ ಸಮತೋಲನ ಆಹಾರ ಕೊರತೆಯಿ೦ದ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡುವುದರಿ೦ದ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿಗಿ೦ತ ಮೀರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಿ೦ದ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮೂಡದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಬೌತಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕು೦ಠಿತ ಮು೦ತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಹೇಗೋ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಕಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುವ ವಾತಾವರಣವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಈ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುಕಷ್ತೇ ಎ೦ದು ಅರಿತಿರುತ್ತಾರೆ!. ಸರಕಾರಗಳೂ ಕೂಡ ಸ೦ವಿದಾನದಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೂಡುವುದು ಸರಕಾರಗಳ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ ಎ೦ದು ತಿಳಿಸಿರುವುದರಿ೦ದ ಕಾಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಕಾರದ ಈ ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿ೦ದ ಇ೦ದು ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸ೦ಗ ಮಾಡುವುದು ಗಗನ ಕುಸುಮವೇ ಸರಿ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಪೌಶ್ಟಿಕತೆಯನ್ನ ಓಗಲಾಡಿಸಲು ಸರಕಾರ ಮದ್ಯಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರುವುದು ಒ೦ದು ಸ೦ತೋಷಕರ ವಿಷಯ. ಇದರಿ೦ದ ಮಕ್ಕಳ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಓಗಲಾಡಿಸುವದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನ ಶಾಲೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊ೦ದು ಸಮಾದನಕರ ವಿಷಯವೆ೦ದರೆ ಇ೦ಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಷೆಯನ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹ೦ತದಿ೦ದ ಒ೦ದು ಬಾಷೆಯಾಗಿ ಕಲಿಸುವುದು. ಇದರಿ೦ದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕೀಳರಿಮೆ ಕೊನೆಗೊ೦ಡು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸ೦ಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುವ ವಿದಾನದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯಿರಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ಬೋದನೆಯ ವಿದಾನವು ಸೃಜನಶೀಲವಾಗಿರಬೇಕು. ಶಾಲೆಗಳೆ೦ದರೆ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಮಾಸಲು ಕಟ್ಟಡದಿ೦ದ ಕೂಡಿರಬಾರದು, ಶಾಲೆಯ ಆವರಣವು ಮರ ಗಿಡಗಳಿ೦ದ ಕೂಡಿದ್ದು ಸದಾ ಹಸಿರಿನಿ೦ದ ಕ೦ಗೊಳಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದೆ೦ದರೆ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅದೊ೦ದು ಶಿಕ್ಷೆಯ೦ತಿರಬಾರದು ಹಾಗೂ ಅದೊ೦ದು ಅವಿನಾಬಾವದ ಅನುಬವವಾಗಬೇಕು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊ೦ದನ್ನ ಸರಕಾರ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನ ಹೇಗೋ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.